دوشنبه ۳۰ مرداد ۱۳۹۶
📄
آیت‌الله صفائی بوشهری مطرح کرد؛ / روش اجتهاد در ادبیات عرب صرفا نقلی است
۱۰۷۳ بازدید
روش اجتهاد در ادبیات عرب صرفا نقلی است

مدرسه نواب ـ امام جمعه بوشهر، گفت: اشتباه بزرگ بعد از مبرّد این بود که می‌گفتند کسی نمی‌تواند مثل او حرف بزند و اگر گفت، همان حرف‌های کسانی مثل کسائی خواهد بود،‌ اما باید گفت کسی که اجتهاد می‌کند دیگر مقلد نیست، حتی اگر در تحقیقاتش متمایل به مکتب خاصی شود یا حرف‌هایش شبیه نظر علمای قبلی شود.

 

 

 

به گزارش خبرنگار روابط‌عمومی مدرسه علمیه عالی نواب، آیت‌الله صفائی بوشهری، امام جمعه بوشهر در نشست علمی روش اجتهاد در ادبیات عرب که عصر دیروز در این مدرسه برگزار شد، گفت: آینده نظم نوین جهانی بستگی به حضور پررنگ و مدیریت جهادی ایران اسلامی به رهبری آیت‌الله خامنه‌ای دارد که با حضور فعال حوزه علمیه به عنوان سرچشمه فیاض معارف دینی در جهان صورت می‌گیرد.

 

 

 

وی افزود: هر قدر بتوانیم در رشته‌های معارفی در مجامع بین‌المللی توانمندتر حضور یابیم، قطعا تأثیرگذاری نظام ما در جهان اسلام و فرااسلام بیشتر خواهد شد و یکی از رشته‌های مهم حوزه معارف اسلامی، ادبیات عرب است.

 

 

 

وی تصریح کرد: این علم نقش بزرگی از جهت ذات خود و از جهت ابزار ساختاری در کهکشان دین ایفا می‌کند، یعنی تمام سیزده علمی که در منظومه ادبیات عرب وجود دارد، نقش ویژه‌ای در این کهکشان دارند و ما باید در این راه، توانمند شده و حتی در برخی اضلاع علمی این هندسه دارای مرجعیت علمی باشیم.

 

 

 

آیت‌الله صفائی بوشهری با طرح این سؤال که آیا باب اجتهاد در عرصه ادبیات عرب بسته شده است؟ گفت: برخی رشته‌های ادبی عرب ذاتا دارای عمق اجتهادی نیستند، مثل تاریخ ادبیات عرب که تحقیقی و تحلیلی است، اما برخی رشته‌ها ظرفیت و استعداد اجتهاد را دارند، به‌ویژه نحو که بیشترین حوزه فعالیت اجتهادی را از دیرباز داشته و بعد از آن به‌ترتیب، معانی، بیان، صرف و لغت قرار می‌گیرد.

 

 

 

وی با اشاره به جمله معروف «ختم النحو بالمبرّد»، گفت: نظریه علمای نحو بصره این بود که بعد از ابوالعباس مبرِّد، باب اجتهاد بسته شده که در اینجا دو وجه متصور است، اول اینکه واقعا چنین نظری داشته‌اند و دوم اینکه برای رساندن بزرگی مبرّد این کلام را گفته‌اند، اما در هر دو صورت اجتهاد در نحو بعد از قرن نهم و دهم کاملا متوقف شده است.

 

 

 

وی افزود: به همین دلیل در کتب ادبیات هیچگاه از نحوی‌های قرن یازده نام برده نمی‌شود و عملا این بسته بودن و انسداد اتفاق افتاده و دیگر حرف‌های نو و مطالب فنی را حتی در مکتب بغداد نیز نمی‌بینیم، البته این مسئله بیشتر متأثر از اندیشه انسداد باب اجتهاد در حوزه فقه اهل سنت بوده که این روحیه در ادبیات هم تأثیر گذاشته است.

 

 

 

امام جمعه بوشهر، تأکید کرد: اما اینکه در واقع نیز باب اجتهاد در ادبیات عرب بسته شده باشد، درست نیست، زیرا همانطور که در زمان علمای قبلی، روش‌ها و مبانی وجود داشته، الان نیز همان روش‌ها و مبانی موجود و حتی گسترده‌تر است و هیچ عاملی برای بسته بودن باب اجتهاد در زمان ما نیست.

 

 

 

وی توضیح داد: اشتباه بزرگ بعد از مبرّد این بود که می‌گفتند کسی نمی‌تواند مثل او حرف بزند و اگر گفت، همان حرف‌های کسانی مثل کسائی خواهد بود،‌ اما باید گفت کسی که اجتهاد می‌کند دیگر مقلد نیست، حتی اگر در تحقیقاتش متمایل به مکتب خاصی شود یا حرف‌هایش شبیه نظر علمای قبلی شود.

 

 

 

وی یادآور شد: بنابراین از دیرباز در حوزه شیعی این عقیده وجود داشته که مثل فقه، باب اجتهاد در ادبیات نیز باز است ولی مشکل این بود که کسی در این حوزه فعالیت نکرد با اینکه بزرگانی مثل ادیب نیشابوری را داشته‌ایم و این به چند دلیل بوده است، اول اینکه احساس بی‌نیازی کرده و قائل به کافی بودن داشته‌های فعلی بوده‌اند.

 

 

 

آیت‌الله صفائی بوشهری، علت دوم را نبود اعتماد به نفس علمی دانسته و گفت: سوم نیز اینکه سازمانی منسجم در حوزه علمیه نبوده که مجمعی تشکیل دهد و برای نسل آینده اجتهاد کند و به همین دلیل است که هنوز کتب ادبیات عرب مربوط به قرن‌ها قبل است و این دلایل باعث توقف تحصیل در ادبیات عرب در سال‌های اول طلبگی شده است.

 

 

 

وی افزود: بنابراین متأسفانه امروز محصول ادبی و کرسی ادبیات برای تولید حرف جدید نداریم که این ضعفی بزرگ است و برای حوزه شیعه مناسب نیست که کتب آدم‌های غیر حوزوی را بخواند، بلکه باید نهضت تولید علم و محصولات علمی که با اندیشه بزرگان ایجاد شده، در ادبیات نیز حاصل شود.

 

 

 

وی تأکید کرد: اما جهت نیاز به اجتهاد در ادبیات عرب به شکل موجبه جزئیه است، مثل معنای حرف جارّ «من» در مکتب بصره و کوفه که اختلافی است و صرف تقلید کفایت نمی‌کند، چون هر کدام از این دو ممکن است درست باشد.

 

 

امام جمعه بوشهر در بخش بعدی سخنان خود با اشاره به اینکه یکی از رشته‌های مهم جهان علم، متودولوژی است که به روش هر علم می‌پردازد، گفت: روش هر علم با علوم دیگر فرق دارد، مثلا روش فلسفه صرفا عقلی است و روش آن کاملا با فقه فرق دارد که عقلی و نقلی است؛ در حوزه ادبیات عرب نیز روش کاملا نقلی است و استدلال‌هایی که گاهی آمده نیز صرفا برای بیان دلیل استعمال و اقناعی بوده است.

 

 

 

وی تصریح کرد: به همین دلیل در منابع اجتهاد ادبیات نیز روش عقلی بیان نمی‌شود و مستند استنباطات آن نقل، اجماع، قیاس و استصحاب است، البته قیاس و استصحاب در اینجا به معنی کار عقی نبوده و فقط ابقاء گذشته است.

 

 

 

وی افزود: اما روش نقلی شرایطی دارد که باید مورد توجه قرار گیرد؛ اول اینکه نقل باید ثابت شده و جعلی نباشد، دوم اینکه نقل دارای شرایط استنباط باشد از جلمه ناقل، زمان و مکان، مثلا زمانش تا امام صادق(ع) باشد و مکانش مکه و اطراف آن، سوم اینکه تعارضات با نقل پیدا شود، چهارم اینکه مجتهد دارای اقتدار در ادبیات عرب باشد تا بتواند استنباط کند و پنجم اینکه دارای قدرت در عرصه‌های مختلف تأثیرات ادبی اقوام بر نقل باشد.

 

 

 

آیت‌الله صفائی بوشهری در پایان، گفت: این مراحل در گذشته بسیار سخت بوده ولی الان با شرایط موجود و تسریع در منابع که با تکنولوژی به‌وجود آمده، کار اجتهاد از طریق نقل نیز آسان شده و باید بزرگانی به این عرصه وارد شده و تولید داشته باشند تا حوزه‌های شیعی که در همه عرصه‌ها موفق است، در ادبیات عرب نیز موفق باشد.

  • (۰) دیدگاه
  • نام شما
    دیدگاه شما [ضروری]
    ايميل شما
    كد داخل تصویر را وارد نمایید [ضروری]
    (بارگذاری تصویر ديگر)
👥
گفت‌و گوها
گزارش نشست
ارتباط با ما

آدرس: مشهد مقدس، حرم مطهر رضوی‌(علیه‌السلام)، خیابان آیت‌الله شیرازی، جنب مسجد ملاهاشم

تلفن: 32259559/ 32214133-051

رایانامه: news@h-navvab.ir

ارسال پیام
اشتراک خبرنامه
کلیه حقوق مادی و معنوی این سایت متعلق به روابط‌عمومی مدرسه علمیه عالی نواب مشهد است.