نشست علمی بازخوانی نحوه اعتبارات عقلی در چگونگی مفهوم شناسی صفات ذات خدا

استاد: دکتر محمد علی وطن دوست

مساله اثبات وجود خدا و ویژگی‌های او به عنوان علت پدیدآورنده هستی، از دیرباز از مسائل چالش برانگیز تفکرات بشری بوده است. در عصر کنونی، با رشد علوم تجربی و آشکار شدن اندیشه‌های پوزیتیویستی، گزاره متافیزیکی «خدا وجود دارد» از سوی برخی اندیشمندان تجربی با چالشی اساسی رو به رو گردیده و مورد تردید قرار گرفته است. با وجود آنکه فلاسفه و متکلمان، برای اثبات وجود خدا و صفات ذاتی او از شیوه عقلی محض بهره می‌برند، ولی در مواردی از روش منطقی و ریاضی «انتقال از ملزوم به لازم بیّن» استفاده نمی‌شود. به دیگر سخن، با وجود عقلی بودن روش اثبات خدا و صفات او، در برخی موارد، مراحل تبیین استدلال، به صورت سیر منطقی از مقدمات بدیهی و بسیط، آغاز نمی‌شود، بلکه برای اثبات یک مطلب از مقدماتی استفاده می‌‌شود که اثبات آن به مباحث بعدی موکول می‌گردد و مبتدی باید، با حسن ظنّ به استاد خود، آن مقدمات را به عنوان «اصول موضوعه» بپذیرد. به عنوان نمونه در برخی از براهین کلامی و فلسفی که در اثبات وجود خدا به کار می‌رود، بر حد وسط‌هایی چون «نظم»، «حدوث»، «حرکت» و «امکان ماهوی» تکیه می‌شود. این در حالی است که گزاره‌هایی مانند «جهان منظم است»، «جهان حادث است»، «جهان متحرک است»، «جهان ممکن است» گزاره‌های نظری و نیازمند اثبات‌اند. دراین نشست علمی در گام نخست، مقدماتی درباره چرایی بحث از خدا و روش‌های اثبات خدا، مطرح گردید و وجود خدا از راه برهان عقلی و با بهره‌گیری از اصل علیّت، اثبات شد، سپس با مبنا قرار دادن مفاهیم اثبات شده، مفاهیم دیگری که به صفات کمالی خدا اشاره دارد، از مقدمات پیشین نتیجه گرفته شد. بدین صورت که نخست، صفت «بی‌نیاز» و سپس از راه تحلیل مفهوم «بی‌نیاز»، صفت «نامحدود» برای خدا اثبات گردید و در ادامه نیز با همین شیوه صفاتی مانند «یگانه، بسیط، کامل مطلق، علم، اراده ذاتی، قدرت و حیات» ثابت شد. این شیوه را می‌توان «انتقال از ملزوم به لوازم بیّن» نام نهاد؛ زیرا در این روش، اگر صفت پیشین اثبات شود، تنها با تحلیل و ارائه تصور درست از آن، می‌توان صفت پسین را به دست آورد.

نویسنده: رضا توکلی تولایی

نظرات شما برای ما ارزشمند است.

دیدگاه‌ خود را بنویسید

آخرین اخبار